Rehabilitacja często kojarzy się przede wszystkim z okresem po operacji. Tymczasem odpowiednio zaplanowana fizjoterapia może rozpocząć się jeszcze przed zabiegiem. Przygotowanie organizmu do operacji pozwala pracować nad zakresem ruchu, siłą mięśniową i sprawnością przed rozpoczęciem rekonwalescencji, co może ułatwić późniejszy powrót do codziennej aktywności.
Na czym polega rehabilitacja przed operacją?
Rehabilitacja przedoperacyjna, określana również jako prehabilitacja, polega na przygotowaniu pacjenta do planowanego zabiegu. Jej zakres zależy przede wszystkim od rodzaju problemu, miejsca operacji, aktualnego stanu narządu ruchu oraz tego, jakiej sprawności oczekuje pacjent po zakończeniu leczenia.
Przed operacją fizjoterapeuta może skupić się między innymi na:
- poprawie zakresu ruchu,
- zwiększeniu lub utrzymaniu siły mięśniowej,
- poprawie kontroli nerwowo-mięśniowej,
- przygotowaniu do poruszania się i wykonywania ćwiczeń po zabiegu,
- ograniczeniu dolegliwości związanych z przeciążeniem innych struktur.
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent powinien intensywnie ćwiczyć przed operacją. Program przygotowania powinien uwzględniać zalecenia lekarza oraz aktualny stan pacjenta.
Dlaczego warto przygotować się do operacji wcześniej?
Operacja jest dla organizmu dużym obciążeniem, a po zabiegu możliwości ruchowe często są przez pewien czas ograniczone. Jeśli przed operacją uda się poprawić sprawność w bezpiecznym zakresie, pacjent rozpoczyna późniejszy etap rehabilitacji z lepszej pozycji wyjściowej.
Znaczenie może mieć szczególnie zachowanie siły mięśniowej i możliwie dobrego zakresu ruchu. Dłuższe ograniczenie aktywności może bowiem prowadzić do osłabienia mięśni i pogorszenia funkcji operowanej okolicy. Dlatego w przypadku zaplanowanego zabiegu warto zapytać lekarza lub fizjoterapeutę, czy przygotowanie przedoperacyjne będzie w danej sytuacji wskazane.
Rehabilitacja przed operacją a zakres ruchu
Jednym z celów terapii przedoperacyjnej może być poprawa ruchomości operowanej okolicy, o ile pozwala na to charakter urazu lub choroby.
Przykładowo, przed niektórymi zabiegami ortopedycznymi istotne jest uzyskanie możliwie dobrego zakresu ruchu oraz ograniczenie nadmiernej sztywności. Nie zawsze można jednak dążyć do maksymalnego zakresu ruchu. W przypadku świeżego urazu czy niestabilności stawu niektóre ruchy mogą być niewskazane.
Dlatego ćwiczenia wykonywane na własną rękę nie zawsze będą dobrym rozwiązaniem. Fizjoterapeuta może ocenić aktualną funkcję narządu ruchu i dobrać obciążenia odpowiednie do sytuacji pacjenta.
Czy przed operacją można wzmacniać mięśnie?
W wielu przypadkach praca nad siłą mięśniową jest jednym z elementów przygotowania do zabiegu. Jeżeli stan pacjenta na to pozwala, odpowiednio dobrane ćwiczenia mogą pomóc utrzymać lub poprawić możliwości mięśni przed okresem pooperacyjnego ograniczenia aktywności.
Plan ćwiczeń powinien jednak uwzględniać konkretny uraz i rodzaj planowanej operacji. Innego przygotowania będzie wymagała osoba oczekująca na rekonstrukcję więzadła krzyżowego przedniego, a innego pacjent przygotowujący się do zabiegu dotyczącego barku czy ścięgna.
Czy rehabilitacja przed operacją skraca czas powrotu do sprawności?
Nie można zagwarantować, że rehabilitacja przedoperacyjna zawsze skróci rekonwalescencję. Powrót do sprawności zależy od wielu czynników, między innymi rodzaju zabiegu, rozległości uszkodzenia, przebiegu gojenia, wieku i ogólnego stanu pacjenta oraz jego aktywności po operacji.
Dobre przygotowanie może jednak sprawić, że pacjent będzie lepiej przygotowany do wykonywania ćwiczeń i stopniowego zwiększania obciążenia po zabiegu. Istotne jest również wcześniejsze poznanie zasad bezpiecznego poruszania się oraz ćwiczeń, które mogą być wykorzystywane w pierwszych etapach rehabilitacji.
Kiedy szczególnie warto rozważyć rehabilitację przedoperacyjną?
Prehabilitacja może być szczególnie istotna wtedy, gdy od momentu podjęcia decyzji o operacji do samego zabiegu mija kilka tygodni lub miesięcy. Jest to czas, który można wykorzystać na przygotowanie organizmu do późniejszego leczenia.
Dotyczy to między innymi pacjentów oczekujących na zabiegi ortopedyczne związane z kolanem, barkiem, ścięgnami czy więzadłami. W przypadku urazów sportowych przygotowanie do operacji może być również częścią szerszego planu mającego na celu bezpieczny powrót do aktywności.
Jak wygląda przygotowanie do operacji u fizjoterapeuty?
Pierwszym etapem jest ocena aktualnego stanu pacjenta. Fizjoterapeuta analizuje między innymi zakres ruchu, siłę, kontrolę ruchu oraz możliwości funkcjonalne związane z konkretnym problemem.
Następnie ustalany jest zakres pracy przed zabiegiem. W zależności od potrzeb może obejmować ćwiczenia, terapię manualną lub inne elementy fizjoterapii. Ważne jest również przygotowanie pacjenta do tego, co będzie działo się po operacji.
Co daje rehabilitacja przed operacją?
Najważniejszą korzyścią jest możliwość wykorzystania czasu przed zabiegiem na pracę nad tym, co można bezpiecznie poprawić lub utrzymać. Dotyczy to przede wszystkim sprawności mięśniowej, ruchomości i kontroli ruchu.
Warto też pamiętać, że operacja jest jednym z etapów leczenia, a nie jego zakończeniem. W wielu przypadkach równie ważna jest późniejsza rehabilitacja, podczas której stopniowo odbudowuje się funkcję operowanej okolicy.
Dlatego planowanie terapii może obejmować zarówno okres przed zabiegiem, jak i kolejne etapy powrotu do aktywności. W RehaAthletica prowadzona jest terapia przed- i pooperacyjna w Krakowie, której zakres jest dobierany indywidualnie do rodzaju zabiegu, aktualnego stanu pacjenta i jego celu – od sprawnego funkcjonowania na co dzień po powrót do sportu.